آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١ - مديريت جديد حوزه و سياستهاى علمى ادارى آينده
مديريت جديد حوزه و سياستهاى علمى ادارى آينده
سخن از (اصلاح) سازمان و مديريت حوزه, ديرزمانى است كه به زبان, قلم و انديشه حوزويان رفته و مدتى است كه اذهان همگان به آن معطوف شده است. در اين ميان, گويا اين نكته مورد اتفاق است كه برخى از وظايف حوزه ها بر جاى مانده و با همين نيروى موجود اگر بدرستى از آن بهره گيرى شود, بسيار فراتر از آنچه اكنون شاهد بازدهى حوزه هستيم, حوزه ها بازدهى خواهد داشت. توجه به همين نكته ضرورت وجود مديريتى كارآمد, شايسته و با برنامه را ضرور مى نمايد.
پس از انقلاب اسلامى و در پى ايفاى صحيح و سازمان يافته تر نقش روحانيت در جامعه, دلسوزان و بزرگوارانى تحت عنوان (شوراى مديريّت حوزه) به اين مهم همت گماشتند و تلاش نمودند و دل سوختند ـ كه اجرشان محفوظ باد. تا اينكه چندى پيش, به دلايلى ـ كه بحثى جدا مى طلبد ـ ضرورت تحوّل در اين شورا مطرح گرديد و پس از بحثها و نشستهايى در هفتم آبان ماه سال جارى, شوراى جديدى تحت نام شوراى عالى مديريت حوزه از طرف دو مرجع بزرگوار حوزه و مقام معظم رهبرى و با تدبير و تلاش جامعه محترم مدرسين منصوب گرديدند.
در بررسى ساختار اين دو شورا نكات ذيل قابل توجه است: ١. اين شورا از نظر تعداد افراد با گذشته تقريباً تفاوتى ندارد. ٢. شكل انتخاب همانند گذشته است. ٣. اعضاى آن چون گذشته افراد سرشناس و براى حوزويان كاملاً آشنا هستند. ٤. تركيب گذشته افرادى را شامل مى شد كه بالاتفاق مشغله اى غير از كار حوزوى نداشتند ولى در تركيب جديد برخى از آنان مسؤوليت برون حوزوى نيز دارند. ٥. در شوراى جديد فردى به عنوان (مدير اجرائى) حوزه متصوب گرديده و در گذشته وجود نداشته است. ٦. هيچكدام از اعضاى با سابقه در مديريت گذشته, در شوراى جديد حضور ندارند و تمامى بزرگواران شوراى عالى مديريت به تازگى به اين مسؤوليت پرداخته اند.
شايسته مى دانيم در اين سخن كوتاه, ابتدا از زحمات سخت و طاقتفرساى بزرگوارانى كه در گذشته به اين مهم اشتغال داشته اند, صميمانه قدردانى كنيم. زيرا بخوبى مشكلات و نابسامانى ها و موانع كار را درك كرده و به دلسوزى آقايان محترم واقفيم. ثانياً پذيرفتن اين مسؤوليت بزرگ را به اساتيد و بزرگواران جديد تبريك مى گوييم و از خداوند بزرگ و حضرت ولى عصر(عج) توفيق آنان را مى طلبيم و از سر همكارى در آغاز راه, به نكاتى كه در توفيق بيشتر اين شورا مؤثر خواهد افتاد, مى پردازيم.
١. تدبير ايجاب مى كند كه شوراى جديد با دقت و حوصله, عملكرد مديريت گذشته را ارزيابى كند و مشكلات و علت عدم موفقيت برخى از برنامه ها را شناسايى نمايد تا در آينده خود دچار مشكلات حل نشده گذشته نگردد.
٢. در جلسه معارفه, برنامه مشخصى از طرف شوراى جدى و يا مدير ارائه نگرديد; هر چند رسم چنين جلساتى اين است و خيل عظيم طلاب و فضلا نيز به اين اميد گرد هم آمده بودند. شايسته است مديريت جديد ضمن برگزارى جلساتى مرتب, برنامه هاى خود را ارائه نمايند تا ضمن توجيه و آماده سازى زمينه ها, نظريات ديگران را در ا ين گونه موارد دريافت دارد.
٣. ضرورت برگزارى سمينارها و جلسات ممتد كارشناسى و محدودتر از مجامع عمومى, روشنتر از آن است كه نيازى به تأكيد داشته باشد. زيرا مسؤوليتى كه اين جمع پذيرفته است, بسيار سنگين و دشوارتر از توان تعدادى انگشت شمار است. موانع و مشكلات بيشتر از آن است كه تصور شود نيازى به مشورت و رايزنى و برنامه ريزى نيست.
٤. تلاش شود مديريت جديد چون پدرى مهربان و دلسوز, تمامى حوزه را در بر گيرد و چنين تصور نشود كه به گروه و يا جناح خاصى تعلق دارد و يا چنين تلقى شود كه در پى تحميل برخى از نظريات سليقه اى خويش است.
٥. روحيه و ذهنيت حوزويان طى ساليان دراز به مسائلى خو گرفته است و از اين رو عادتهاى گذشته در قبال برخى از تصميمات مقاومت مى كند. شايسته است در ابتدا راه ـ با توجه به ذهنيتها و روحيات ـ برنامه ريزيها بيشتر در جهت رفع كاستيهايى كه محدوديت آفرين نباشد, قرار گيرد. زيرا اگر از آغاز, برنامه ها بر ايجاد محدوديتهاى جديد و يا فشارهاى منفى استوار شود, مقاومتهاى سختى را فراروى مجريان قرار خواهد داد.
٦. شايسته است مديريت جديد براى تمامى حوزويان, اعم از مراجع, اساتيد, فضلا و طلاب, احترام لازم را قائل شود و برنامه هايى را كه جنبه تحكم و الزام و يا احتمالاً تحقير در آن مشاهده مى شود, هيچگاه در دستور كار خويش قرار ندهد. گفتن ندارد كه در حوزه هر برنامه اى كه تحكّم, چاشنى آن باشد, محكوم به شكست است و اين مطلب حتى در مديريتهاى ساده نيز قابل پيش بينى است. حوزويان عادت نكرده اند به زور چيزى را بپذيرند. اعضاى محترم شورا, خاصّه مدير محترم آن, تلاش نمايند خود را چون خدمتگزارى براى عموم حوزويان معرفى كنند و تواضع, وسيله اى است براى پيشبرد اهدافى كه به منظور تحقق آن منصوب گرديده اند. مديريتى در حوزه موفق است كه در دل حوزويان جاى گيرد و دلها را تسخير كند و از هر گونه شدّت بپرهيزد.
٧. دورنگرى و جامع انديشى, از مسائل بنيادى در هر مديريت كارآمد است. چنين نشود كه مشكلات مقطعى و يا ارائه و اجراى برنامه ها زودگذر و مسكّن, شورا را از برنامه ريزيهاى دراز مدت و جامع باز دارد. مشكلات و مسائل حساس امروز حوزه, بحثى است و مسائل آينده, موضوع ديگرى است و هر كدام اصول و برنامه ريزى خاصى را مى طلبد.
٨. بازانديشى و سعه صدر از لوازم اوليه يك مديريت موفق است و به فرموده اميرالمؤمنين: آلة الرّياسة سعة الصّدر. و آنگاه كه مديريت شامل جمع عظيم علمى و آموزشى شود, ضرورت آن را دوچندان مى كند. اختلاف افكار, آراء و سلائق در حوزه, آشكارتر است كه به آن اشاره شود و لذا بايد تصميمات و برنامه هاى مديريت از اعمال سلائق شخصى و تحميل عقيده بپرهيزد.
٩. حوزه بايد بسترى براى رشد و شكوفايى استعدادهاى نهفته طلاب و فضلا باشد و محيطى سالم براى ارائه انديشه, و نقد و تحليل و بررسى هر آنچه به دين و شريعت مربوط است. رسالتها و وظايف حوزه ايجاب مى كند براى آماده شدن در قبال خطرات و تجهيز علمى, جديدترين شبهات, بلكه شبهات محتمل در آينده, در مجامع و محافل حوزوى طرح شود و مورد بررسى و بحث قرار گيرد. زيرا اگر حوزه, محيطى علمى, آرام و مطمئن براى ارائه اين گونه نظريات فراهم نياورد, مطمئناً اين گونه شبهات قبل از آنكه مورد تجربه و تحليل علمى قرار گيرد, مستقيماً وارد جامعه دينى خواهد شد و مشكلات سختى را فراروى پرچمداران دفاع از شريعت قرار خواهد داد. پيداست كه مديريت مى تواند نقش مهمى در ايجاد فضاى علمى و منطقى حوزه ايفا نمايد. (ما در آينده درباره اين موضوع بيشتر سخن خواهيم گفت, ان شاءالله).
١٠. شايسته است مديريت جديد در آغاز به موضوعات و زمينه هايى بپردازد كه كمتر به آن پرداخته شده و كسى عهده دار آنها نشده است. مخصوصاً مواردى كه نقش بيشتر در بهسازى امور طلاب و حوزه دارد. زيرا كارهاى بزمين مانده بسيار است كه زمان و نيروى زيادى مى طلبد. رفتن به طرف دخالت در كارهاى در دست اجرا كه به گونه اى در راستاى وظايف حوزه است, تنها نتيجه آن ايجاد حساسيت و مقاومت است و احتمالاً خرابتر شدن آنها. در آغاز كار بهتر آن است براى ايجاد زمينه هاى پذيرش مديريت با دقت تمام به موارد و موضوعاتى پرداخت كه كمتر مورد مقاومت منفى قرار مى گيرد.
در گفتار هايى ديگر به كاستيها و بايسته هاى حوزه خواهيم پرداخت و هر آنچه را در بهسازى امور حوزه مفيد بدانيم, ارائه خواهيم نمود و اميدواريم متوليان مديريت به آن بنگرند و هر آنچه را مصلحت و مفيد مى دانند, مورد توجه قرار دهند.
آينه پژوهش